تنگی کانال نخاعی گردن یکی از اختلالات مهم و در عین حال کمتر شناخت شده ستون فقرات است که می تواند به صورت تدریجی و بی سر و صدا پیشرفت کند، اما در نهایت علائمی ایجاد کند که زندگی روزمره فرد را مختل سازد. این عارضه زمانی رخ می دهد که فضای عبور نخاع و ریشه های عصبی در ناحیه گردن باریک می شود و در نتیجه، فشار روی ساختارهای عصبی افزایش می یابد. نشانه هایی مانند درد گردن، بی حسی یا گزگز دست ها، ضعف عضلانی و حتی اختلال در تعادل می تواند زنگ هشدار تنگی کانال نخاعی گردن باشد.
آشنایی با علائم، علت ها و راه های تشخیص این بیماری کمک می کند تا قبل از بروز آسیب های جدی تر، اقدامات درمانی مؤثر انجام شود. در این مقاله به زبان ساده و کاربردی، تنگی کانال نخاعی گردن را بطور کامل بررسی می کنیم، پس تا انتهای این مقاله همراه ما باشید .
تنگی کانال نخاعی گردن
تنگی کانال نخاعی گردن یکی از اختلالات مهم ستون فقرات است که در آن فضای عبور نخاع در ناحیه گردنی باریک می شود و به ساختارهای عصبی فشار وارد می کند. این فشار می تواند باعث بروز علائم عصبی تدریجی مانند درد گردن، بی حسی دست ها، ضعف عضلانی و اختلال تعادل شود. شناخت درست این بیماری و علائم آن، نقش کلیدی در پیشگیری از آسیب های عصبی ماندگار و انتخاب مسیر درمان مناسب دارد.
تنگی کانال نخاعی گردن چگونه ایجاد می شود؟
به زبان ساده، تنگی کانال نخاعی گردنی یعنی «کم شدن فضای عبور نخاع در ناحیه گردن». و زمانی رخ می دهد که قطر کانال عبور نخاع در مهره های گردنی کاهش پیدا می کند. در حالت طبیعی، نخاع و ریشه های عصبی فضای کافی برای عبور و عملکرد طبیعی دارند؛ اما وقتی به دلایل مختلف این فضا تنگ می شود، فشار روی نخاع ایجاد شده و علائم عصبی ظاهر می شود. این تنگی می تواند به صورت تدریجی و به دلیل فرسایش وابسته به سن ایجاد شود یا در اثر مشکلاتی مثل دیسک گردن، آرتروز یا تغییرات ساختاری مهره ها به وجود بیاید.
نقش نخاع و کانال نخاعی در ستون فقرات گردن
نخاع مسیر اصلی انتقال پیام های عصبی بین مغز و اندام هاست و از داخل کانال نخاعی که توسط مهره ها ساخته شده عبور می کند. در ناحیه گردن، علاوه بر نخاع، ریش های عصبی مهمی خارج می شوند که مسئول حس و حرکت دست ها هستند. بنابراین هرگونه تنگی در کانال نخاعی گردن می تواند هم روی عملکرد دست ها و هم روی مسیرهای حرکتی و حسی گسترده تر اثر بگذارد. به همین دلیل، مشکلات این ناحیه معمولاً فقط محدود به درد گردن نیست و می تواند علائم عصبی چند ناحیه ای ایجاد کند.
چه زمانی تنگی کانال خطرناک می شود؟
تنگی کانال نخاعی گردن زمانی خطرناک محسوب می شود که فشار مستقیم روی خود نخاع ایجاد شود، نه فقط روی ریشه های عصبی. در این حالت که به آن میلوپاتی گردنی گفته می شود، علائمی مانند ضعف پیشرونده دست ها، اختلال در تعادل، کند شدن حرکات ظریف انگشتان، سفتی اندام ها یا مشکل در راه رفتن ظاهر می شود. وجود این نشانه ها به معنای درگیری جدی تر سیستم عصبی است و نیاز به ارزیابی تخصصی سریع دارد. تشخیص و مداخله به موقع در این مرحله می تواند از آسیب عصبی دائمی جلوگیری کند.
علت های شایع تنگی کانال نخاعی گردن
از مهم ترین علت های تنگی کانال نخاعی گردن عبارت اند از:
فرسایش و تغییرات وابسته به سن
با افزایش سن، دیسک های گردنی نازک تر و کم آب تر می شوند و ارتفاع بین مهره ها کاهش پیدا می کند. این روند باعث نزدیک تر شدن ساختارهای استخوانی و کاهش فضای کانال نخاعی می شود.
بیرون زدگی دیسک و فشار روی نخاع
برجستگی یا فتق دیسک گردن می تواند به داخل کانال نخاعی فشار بیاورد و فضای عبور نخاع را تنگ کند، به خصوص اگر بیرون زدگی در مسیر مرکزی باشد.
آرتروز و ضخیم شدن لیگامان ها
آرتروز مفاصل گردنی و ضخیم شدن رباط های داخل کانال (به ویژه لیگامان زرد) می تواند مانند یک عامل فشاری عمل کند و قطر کانال را کاهش دهد.
عوامل مادرزادی و ساختاری
برخی افراد به طور مادرزادی کانال نخاعی باریک تری دارند یا دچار ناهنجاری های ساختاری مهره ها هستند که آن ها را مستعد تنگی زودرس کانال گردنی می کند.
مهم ترین علائم تنگی کانال نخاعی گردن
علائم تنگی کانال نخاعی گردن معمولاً به صورت تدریجی ظاهر می شوند و در ابتدا ممکن است خفیف و متناوب باشند، به همین دلیل بسیاری از بیماران آن ها را جدی نمی گیرند. با افزایش فشار روی نخاع و ریشه های عصبی، نشانه ها واضح تر و گسترده تر می شوند و می توانند علاوه بر گردن، شانه ها، دست ها و حتی تعادل فرد را درگیر کنند. الگوی علائم اغلب عصبی است؛ یعنی فقط درد ساده نیست، بلکه با تغییر حس، ضعف یا اختلال حرکتی همراه می شود. شناخت این نشانه های کلیدی کمک می کند تنگی کانال گردنی زودتر تشخیص داده شود و از پیشرفت آسیب عصبی جلوگیری گردد. که در ادامه به چند مورد اشاره خواهیم کرد:
درد گردن و انتشار به شانه و دست
درد معمولاً از ناحیه گردن شروع می شود و می تواند به شانه، بازو و ساعد انتشار پیدا کند. این درد گاهی تیرکشنده یا سوزشی است و با برخی حرکات گردن تشدید می شود.
بی حسی و گزگز اندام فوقانی
احساس مورمور، خواب رفتگی یا سوزن سوزن شدن در دست ها و انگشتان از علائم شایع فشار عصبی در کانال گردنی است.
ضعف عضلات دست و اختلال در گرفتن اشیا
بیمار ممکن است در نگه داشتن وسایل، باز کردن در بطری یا انجام حرکات ظریف دست دچار مشکل شود.
اختلال تعادل و راه رفتن
در مواردی که فشار روی خود نخاع ایجاد شده باشد، تعادل بدن کاهش می یابد و راه رفتن حالت ناپایدار پیدا می کند.
علائم عصبی هشدار دهنده تنگی کانال نخاعی گردن
در تنگی کانال نخاعی گردن، زمانی که فشار فقط روی ریشه های عصبی نباشد و خود نخاع درگیر شود، علائم وارد مرحله هشدار می شوند. به این وضعیت «درگیری نخاع» یا میلوپاتی گردنی گفته می شود. در این حالت نشانه ها فقط به درد و گزگز محدود نیستند، بلکه عملکرد حرکتی و هماهنگی اندام ها نیز تحت تأثیر قرار می گیرد. این علائم معمولاً پیش رونده هستند و نادیده گرفتن آنها می تواند منجر به آسیب عصبی ماندگار شود. به همین دلیل شناخت نشانه های هشدار دهنده تنگی کانال گردنی اهمیت زیادی در تصمیم گیری درمانی دارد. مهم ترین علائم عصبی هشدار دهنده عبارت اند از:
احساس سنگینی یا سفتی در دست ها
دست ها ممکن است حس خشکی، سفتی یا سنگینی غیرعادی داشته باشند، حتی بدون درد شدید.
تغییر در کنترل حرکات ظریف
حرکات دقیق و هماهنگ انگشتان کاهش می یابد و اشیا بیشتر از دست می افتند.
کاهش مهارت حرکتی انگشتان
بیمار در انجام کارهای ظریف مثل بستن دکمه، نوشتن یا کار با موبایل کند و ناهماهنگ می شود.
علائم درگیری نخاع (میلوپاتی گردنی)
- شامل ضعف پیش رونده
- اختلال تعادل
- راه رفتن ناپایدار
- افزایش سفتی عضلات
- کندی حرکتی
تفاوت علائم تنگی کانال نخاعی گردن با دیسک گردن
تنگی کانال نخاعی گردن و دیسک گردن هر دو از شایع ترین مشکلات گردن هستند و بسیاری از بیماران علائم آنها را مشابه می دانند، اما تفاوت های مهمی وجود دارد که تشخیص درست را ممکن می سازد. در دیسک گردن، فشار عمدتاً روی ریشه عصبی یک یا چند شاخه خاص است و علائم معمولاً موضعی و محدود به دست یا شانه هستند. در حالی که در تنگی کانال نخاعی، فشار ممکن است روی خود نخاع باشد و علائم گسترده تر، پیش رونده و غالباً دوطرفه یا عمومی می شوند. علاوه بر این، الگوی درد، نوع بی حسی، سرعت پیشرفت علائم و یافته های تصویربرداری هر بیماری با دیگری متفاوت است و شناخت این تفاوت ها برای انتخاب درمان مناسب توسط متخصص فیزیوتراپی حیاتی است. از مهم ترین تفاوت های تنگی کانال نخاعی گردن با دیسک گردن عبارت اند از:
تفاوت نوع درد
دیسک گردن: درد بیشتر موضعی و تیرکشنده به سمت بازو یا انگشتان است.
تنگی کانال گردن: درد معمولاً منتشر می شود. دوطرفه است و همراه با احساس سنگینی یا فشار در گردن و دست ها خود را نشان می دهد.
تفاوت الگوی بی حسی
دیسک گردن: بی حسی محدود به مسیر عصبی درگیر شده ( معمولاً یک انگشت یا ناحیه کوچک) است.
تنگی کانال گردن: بی حسی ممکن است گسترده تر و دوطرفه باشد و شامل دس ها و حتی بازوها شود.
تفاوت در پیشرفت علائم
دیسک گردن: علائم غالباً ناگهانی یا مرتبط با حرکت خاص ایجاد می شوند و ثابت نمی مانند.
تنگی کانال گردن: علائم به تدریج افزایش می یابند و پیشرونده هستند، به خصوص ضعف عضلانی و اختلال تعادل.
تفاوت در یافته های تصویربرداری
دیسک گردن MRI :یا سی تی اسکن نشان دهنده بیرون زدگی دیسک یا فشار موضعی روی یک ریشه عصبی است.
تنگی کانال گردن: تصاویر نشان دهنده باریک شدن کانال نخاعی، ضخیم شدن لیگامان ها یا تغییرات آرتروزی متعدد است که می تواند نخاع را فشرده کند.
تنگی کانال نخاعی گردن در چه افرادی شایع تر است؟
- افراد بالای ۵۰ سال
- مشاغل با فشار گردنی
- افراد با سابقه آسیب گردن
- افراد با ناهنجاری مادرزادی
روش های تشخیص تنگی کانال نخاعی گردن
- معاینه بالینی و تست های عصبی
- MRI و سی تی اسکن گردن
- تست های هدایت عصبی
- اهمیت ارزیابی تخصصی
روش های درمان تنگی کانال نخاعی گردن
- درمان های غیرجراحی
- فیزیوتراپی تخصصی گردن
- دارو درمانی و کنترل التهاب
- تمرینات درمانی هدفمند
- درمان های دستی و کاهش فشار عصبی
- اصلاح الگوی حرکتی و وضعیت گردن
چه زمانی تنگی کانال نخاعی گردن اورژانسی است؟
تنگی کانال نخاعی گردن معمولاً به آرامی پیشرفت می کند، اما در برخی شرایط فشار روی نخاع به حدی می رسد که عملکرد عصبی بدن به خطر می افتد. در این وضعیت، هر گونه تأخیر در مراجعه پزشکی می تواند منجر به آسیب دائمی عصبی شود.
علائم اورژانسی معمولاً شامل ضعف سریع و پیش رونده اندام ها، اختلال در تعادل و راه رفتن، یا درگیری همزمان دست ها و پاها هستند.
همچنین برخی بیماران ممکن است علائم شدید ناشی از فشردگی نخاع را تجربه کنند، مانند کاهش ناگهانی قدرت عضلات، سفتی شدید یا مشکلات حرکتی ناگهانی. شناخت این علائم به بیماران و اطرافیان کمک می کند سریعاً به متخصص مراجعه کنند و از پیشرفت آسیب جلوگیری شود.
کلام پایانی
تنگی کانال نخاعی گردن یک بیماری پیش رونده است که می تواند علاوه بر درد گردن و شانه، اختلالات عصبی جدی مانند بی حسی، ضعف عضلانی و مشکلات تعادلی ایجاد کند. شناخت علائم اولیه و تفاوت آن با مشکلات دیگر مثل دیسک گردن، قوس گردن، نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام دارد و می تواند از آسیب دائمی نخاع جلوگیری کند.
روش های درمانی شامل مراقبت های غیرجراحی، دارو درمانی و تمرینات فیزیوتراپی زیر نظر بهترین فیزیوتراپی در رشت، دکتر کامران عزتیهستند که در بسیاری از بیماران به کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی کمک می کنند. مراجعه به مراکز معتبر و حرفه ای، مانند فیزیوتراپی تخصصی پرسپولیس، امکان طراحی برنامه درمانی هدفمند و اختصاصی را برای هر بیمار بسته به شرایط بیماریش فراهم می کند و می تواند روند بهبود را سریع تر و مؤثرتر کند. در نهایت، پیگیری منظم، اصلاح وضعیت بدن و تمرینات تقویتی می تواند کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی گردن را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
