در این مقاله میخواهیم در مورد انواع بیرون زدگی دیسک گردن صحبت کنیم منتها ابتدا باید بدانیم دیسک گردن چیست و ساختار آن چگونه است؟ همچنین بیرون زدگی دیسک گردن چیست؟ و بعد انواع بیرون زدگی دیسک گردن را با هم بررسی کنیم پس تا انتهای این مقاله همراه ما باشید تا به همه این سوالها پاسخ داده شود.
دیسک گردن
مهره های گردنی یک ساختار ظریف و حیاتی در بالای ستون فقرات قرار دارند که مابین جمجمه و ستون فقرات قرار گرفته اند که به آن مهره های گردن گفته می شود این مهرهها شکل منحصربهفردی دارند و سوراخهای مهرهای (فضاهای درون استخوان) دارند که به شریانهای مهرهای اجازه میدهد تا از طریق آن به مغز برسند و آن را با خون تامین کنند. این شکل گیری مهره ای فقط در ناحیه گردنی دیده می شود و به آن دیسک گردن گفته می شود وظیفه اصلی دیسک های گردن انعطاف پذیری گردن و جذب فشار و جلوگیری از تماس مستقیم مهره ها با یکدیگر می باشد.
حال دیسک های گردن از نظر نوع آسیب، محل درگیری و شدت بیرونزدگی به چند گروه مختلف تقسیم میشوند. در این مطلب میخواهیم به زبان ساده بررسی کنیم که دیسک گردن چند نوع دارد و هر نوع چه ویژگیهایی دارد.
ساختار کلی دیسک گردن
دیسک بین مهرهای گردن از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
بخش مرکزی (نوکلئوس پالپوزوس): قسمت ژلاتینی و نرم در مرکز دیسک است که فشار را جذب میکند.
بخش محیطی (آنولوس فیبروزوس): حلقهای محکم از بافت فیبری که دور بخش مرکزی را گرفته و آن را در جای خود نگه میدارد.
وقتی این بخش فیبری براساس اتفاقی ضعیف یا پاره شود، ماده ژلاتینی به بیرون رانده میشود و به عصبهای اطراف فشار میآورد. این همان چیزی است که مردم به آن دیسک گردن میگویند.
انواع بیرون زدگی دیسک گردن
از نظر میزان آسیب و بیرونزدگی، دیسک گردن به چهار نوع اصلی تقسیم میشود:
برجستگی دیسک (Bulging Disc)
در این حالت، حلقه بیرونی دیسک گردن هنوز سالم است اما بخش داخلی آن به سمت بیرون برآمده شده. این نوع دیسک معمولا با درد خفیف همراه است. و با فیزیوتراپی و اصلاح سبک زندگی معمولا قابل کنترل می باشد.
برجستگی موضعی یا برآمدگی (Protrusion)
برجستگی موضعی یا برآمدگی معمولا بخشی از حلقه فیبری دچار ضعف شده و قسمت ژلاتینی به طور موضعی به بیرون فشار میآورد. درد گردن و گاهی بیحسی دست در این مرحله شروع میشود.
بیرونزدگی دیسک یا فتق دیسک گردن (Extrusion)
در این نوع، بخش فیبری پاره میشود و ماده ژلاتینی به بیرون میریزد. فشار مستقیم روی عصب باعث درد تیز، بیحسی، گزگز و ضعف در بازو یا انگشتان میشود. اغلب بیماران با این نوع دیسک برای اولین بار به جراح مراجعه میکنند.
جداشدگی دیسک (Sequestration)
شدیدترین نوع آسیب است. بخش جداشده از دیسک به داخل کانال نخاعی میافتد و ممکن است باعث فشار شدید به نخاع یا ریشه عصب شود. در این مرحله معمولا درمان دارویی کافی نیست و در بسیاری از بیماران جراحی ضرورت پیدا میکند.
انواع دیسک گردن براساس محل فشار یا درگیری
علاوه بر شدت و سطح درگیری، انواع دیسک گردن را میتوان براساس محل فشار بر عصب هم طبقهبندی کرد:
- دیسک مرکزی (Central)
در این حالت ماده بیرونزده مستقیماً به نخاع فشار وارد میکند. ممکن است باعث ضعف در هر دو دست و حتی مشکلات حرکتی در پاها شود. در صورت عدم درمان، احتمال آسیب دائمی نخاع وجود دارد. - دیسک جانبی (Paracentral)
رایجترین نوع دیسک گردن است. فشار به ریشه عصب در یک سمت بدن وارد میشود و باعث درد یک طرفه، گزگز یا بی حسی در بازو می شود. - دیسک سوراخی یا فورامینال (Foraminal)
در این نوع، دیسک به سمت سوراخ خروجی عصب بیرون زده است. بیماران اغلب از درد تیرکشنده از گردن تا نوک انگشتان شکایت دارند.
شدت علائم در انواع دیسک گردن
شدت علائم همیشه با اندازه بیرون زدگی متناسب نیست. گاهی یک برآمدگی کوچک در یک ناحیه ی حساس می تواند درد شدیدی را ایجاد کند، در حالی که بیرون زدگی حاد در ناحیه ای دیگر علامت خاصی نداشته باشد. با این حال به طور معمول:
- در برجستگی دیسک: احساس خشکی و درد مبهم گردن
- در پروتروژن: بی حسی خفیف یا ضعف دست
- در اکستروژن: درد شدید تیرکشنده و محدودیت حرکتی
- در سکوئستریشن: علائم عصبی شدید و گاهی اختلال در کنترل حرکت یا تعادل
روش های تشخیص انواع دیسک گردن
برای تشخیص دقیق نوع دیسک، معاینه بالینی و تصویربرداری ترکیب میشوند.
- MRI (ام آر آی) بهترین روش تشخیص نوع و محل بیرونزدگی است.
- الکترومیوگرافی (EMG) به بررسی عملکرد عصبها و میزان درگیری آنها کمک میکند.
- سیتی اسکن در موارد خاص یا پس از جراحی کاربرد دارد.
درمان انواع دیسک گردن
درمان بر اساس نوع و شدت دیسک متفاوت است:
در مراحل اولیه (Bulging و Protrusion) معمولا با فیزیوتراپی تخصصی زیر نظر بهترین فیزیوتراپی در رشت همچنین داروهای ضد التهاب و شل کننده عضلانی در مواردی تزریق های موضعی و همچنین اصلاح وضعیت بدن در هنگام کار و خوابیدن باعث می شود که بهبودی به سرعت اتفاق بی افتد.
در مراحل پیشرفته (Extrusion و Sequestration) که درد یا ضعف با درمانهای دارویی کنترل نشود، جراحی دیسک گردن توسط معاینات دکتر متخصص توصیه میشود. و معمولا تا زمانی که درد و ضعف دست ها و انگشتان به دارو پاسخ ندهد و همچنین علائم عصبی در حال پیشرفت باشند و در آزمایشات فشردگی نخاع بیش از حد نشان داده شودبیماران نیاز به عمل جراحی دارند.
نکات پیشگیری از انواع دیسک گردن
بهتر است به نکات زیر توجه نمایید تا دچار این عارضه نشوید
- استفاده از بالش استاندارد هنگام خواب
- پرهیز از خم کردن طولانیمدت گردن هنگام کار با موبایل یا لپتاپ
- تقویت عضلات گردن با حرکات سبک کششی
- اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین با حرکات ناگهانی
- حفظ وزن مناسب و اصلاح پوسچر بدن
جمعبندی
دیسک گردن بر اساس شدت آسیب، محل درگیری و جهت فشار بر عصب به چند نوع تقسیم میشود. شناخت تفاوت بین این انواع به بیمار کمک میکند تا درمان درست تری را انتخاب کند و از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. درمان زودهنگام، فیزیوتراپی دقیق و پیگیری مداوم زیر نظر پزشک متخصص نظیر دکتر کامران عزتی میتواند مانع از رسیدن به مراحل نیازمند جراحی شود.
